डिजिटल डेस्क,दि.२२: आजकाल सोशल मीडियावर दररोज नवनवीन सेल्फी आणि फोटो पोस्ट करणे हा अनेकांच्या दिनक्रमाचा भाग बनला आहे. हॉटेलमधील जेवण असो, ऑफिसमधील काम असो वा मित्रांसोबतचा प्रवास—प्रत्येक क्षण कॅमेऱ्यात कैद करून फेसबुक, इन्स्टाग्राम किंवा व्हॉट्सअॅपवर शेअर केला जातो. पण, तुमचा हाच एक साधा फोटो डेटा लीकचे (Selfie data leak) कारण बनू शकतो, याची तुम्हाला जाणीव आहे का?
एका साध्या फोटोच्या मदतीने सायबर गुन्हेगार आणि हॅकर्स तुमच्या बँक खात्यावर डल्ला मारू शकतात. नक्की काय आहे यामागचे तांत्रिक गुपित आणि हॅकर्स फोटो लोकेशन ट्रॅकिंग (Photo location tracking hack) द्वारे तुमच्यावर कशी नजर ठेवतात? जाणून घ्या सविस्तर.
फोटोंमध्ये लपलेली ‘गुप्त’ माहिती काय असते?
जेव्हा तुम्ही मोबाईलच्या कॅमेऱ्याने फोटो क्लिक करता, तेव्हा केवळ तुमचा चेहराच कॅमेऱ्यात कैद होत नाही, तर त्या फोटोसोबत काही तांत्रिक माहिती आपोआप सेव्ह होते. या माहितीला तंत्रज्ञानाच्या भाषेत ‘Exif Data’ किंवा ‘Metadata’ म्हणतात. यामुळे सायबर सुरक्षेला मोठा धोका (Exif metadata privacy risk) निर्माण होतो.
हॅकर्स या लपलेल्या डेटाचा वापर करून खालील गोष्टी सहज मिळवतात:
तुमचे अचूक लोकेशन: फोटो नक्की कोणत्या शहरात, इमारतीत किंवा गल्लीत काढला गेला आहे याचा अचूक नकाशा (जीपीएस को-ऑर्डिनेट्स).
वेळ आणि तारीख: तुम्ही तो फोटो नक्की कधी आणि कोणत्या वेळेस काढला.
मोबाईलची माहिती: तुम्ही कोणता स्मार्टफोन वापरता, त्याचा मॉडेल नंबर काय आहे आणि कॅमेऱ्याचे व्हर्जन कोणते आहे.
हॅकर्स याचा गैरफायदा कसा घेतात?
१. तुमच्या दिनक्रमावर नजर: तुम्ही रोज कोणत्या कॅफेमध्ये जाता, किती वाजता ऑफिसला पोहोचता आणि सुट्टीच्या दिवशी कुठे असता, याचा संपूर्ण ‘ट्रॅक’ हॅकर्स या फोटो डेटावरून तयार करतात.
२. फिशिंग आणि मेसेजिंग फ्रॉड: तुम्ही वापरत असलेल्या मोबाईलच्या मॉडेलनुसार आणि लोकेशननुसार हॅकर्स तुम्हाला अगदी खरे वाटणारे बनावट मेसेज किंवा लिंक्स पाठवतात. या लिंक्सवर क्लिक करताच बँक खात्याची माहिती चोरीला जाऊ शकते.
३. सोशल इंजिनिअरिंग: फोटोच्या बॅकग्राउंडमध्ये चुकून दिसणारे ऑफिसचे आयडी कार्ड, गाडीची नंबर प्लेट किंवा कपाटातील महत्त्वाचे कागदपत्रे यावरून तुमचे पासवर्ड क्रॅक केले जातात.
४. डीपफेक आणि आयडेंटिटी थेफ्ट: तुमच्या हाय-क्वालिटी सेल्फीचा वापर करून एआय (AI) च्या मदतीने तुमचे बनावट प्रोफाईल किंवा बनावट व्हिडिओ तयार केले जाऊ शकतात.
सायबर सुरक्षेसाठी महत्त्वाचे उपाय (Cyber security tips)
कॅमेरा अॅपचे ‘Location’ त्वरित बंद करा: मोबाईलच्या Settings > Apps > Camera > Permissions मध्ये जाऊन Location Access बंद (Turn Off) करा. यामुळे फोटोसोबत तुमचे लोकेशन सेव्ह होणार नाही.
फोटो शेअर करण्यापूर्वी तपासा: फोटोच्या बॅकग्राउंडला कोणतीही खाजगी किंवा संवेदनशील गोष्ट (गाडीचा नंबर, आयडी कार्ड, एटीएम कार्ड) दिसणार नाही याची काळजी घ्या.
सोशल मीडिया प्रोफाईल प्रायव्हेट ठेवा: तुमचे फोटो केवळ परिचित व्यक्तीच पाहू शकतील अशा प्रकारे अकाउंटच्या प्रायव्हसी सेटिंग्स अपडेट करा.
तंत्रज्ञान जेवढे सोयीचे आहे, तेवढेच निष्काळजीपणा केल्यास धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे पुढच्या वेळी सेल्फी सोशल मीडियावर पोस्ट करण्यापूर्वी कॅमेऱ्याची ही ‘लोकेशन सेटिंग’ नक्की तपासून पाहा!
