सोलापूर,दि.८: Great Nana Patekar: चित्रपटाच्या पडद्यावर येऊन केवळ पात्र साकारणे वेगळे आणि आपल्या संवादांच्या जोरावर प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करणे वेगळे. भारतीय सिनेसृष्टीतील अष्टपैलू, बेधडक आणि अभूतपूर्व अभिनयशैलीसाठी ओळखले जाणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर (Nana Patekar Death) यांचे वयाच्या ७५ व्या वर्षी गोव्यात हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने निधन झाले. ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पहाटे त्यांच्या निधनाची बातमी येताच अवघा चित्रपटसृष्टी आणि मराठी-हिंदी भाषिक चाहते शोकाकुल झाले आहेत.
नानांच्या निधनानंतर त्यांनी साकारलेल्या अजरामर भूमिका, त्यांचे रोखठोक संवाद (Dialogues) आणि सामाजिक क्षेत्रातील त्यांचे मोलाचे योगदान यावर सर्वत्र हळहळ व्यक्त केली जात आहे.
गोव्यातील निवासस्थानी प्रकृती खालावली; ४५ मिनिटे डॉक्टरांचे शर्थीचे प्रयत्न
मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, नाना पाटेकर गोव्यातील डोना पाऊला (Dona Paula) येथील त्यांच्या निवासस्थानी असताना पहाटेच्या सुमारास त्यांची प्रकृती अचानक बिघडली आणि ते बेशुद्ध झाले.
त्यांना तातडीने जवळच्या खासगी रुग्णालयात (मणिपाल हॉस्पिटल) दाखल करण्यात आले.
तेथे डॉक्टरांच्या वैद्यकीय पथकाने त्यांना वाचवण्यासाठी सुमारे ४५ मिनिटे ते १ तास सातत्याने सीपीआर (CPR) दिला.
परंतु, उपचारांना प्रतिसाद न मिळाल्याने सकाळी ५:२० वाजता डॉक्टरांनी त्यांना मृत घोषित केले.
पडद्यावरचे ते अजरामर संवाद जे प्रेक्षकांच्या जिभेवर कायम राहिले
नाना पाटेकर यांचा कडक आवाज, डोळ्यांतील अंगार, शब्दांवरची पकड आणि रागीट पण वास्तववादी अभिनय यामुळे त्यांचे संवाद हिंदी आणि मराठी सिनेसृष्टीत अजरामर झाले.
१. ‘क्रांतीवीर’ (Krantiveer) – १९९४ | Great Nana Patekar
“आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने?”
चित्रपटाच्या क्लायमॅक्समधील हा संवाद नानांनी ज्या आक्रोशाने आणि आवेशाने म्हटला होता, त्याने चित्रपटगृहात इतिहास घडवला. आज त्यांच्या अचानक जाण्याने हाच संवाद प्रत्येक चाहत्याच्या मनात घुमत आहे.
“हिंदू का खून, मुस्लिम का खून… बताओ इसमें कौन सा हिंदू का है, कौन सा मुसलमान का?”
धर्म आणि जातीच्या नावाखाली चालणाऱ्या राजकारणावर नानांनी साधलेला हा थेट प्रहार आजही तितकाच जिवंत वाटतो.
“कुत्ते की तरह जीने की आदत पड़ गई है सबको…”
समाजात चाललेल्या अन्यायाविरुद्ध मूग गिळून बसणाऱ्या सामान्य जनतेला जागे करणारा हा रोखठोक संवाद होता.
२. ‘तिरंगा’ (Tirangaa) – १९९२
“अपना तो उसूल है… पहले लात, फिर बात, उसके बाद मुलाकात!”
इन्स्पेक्टर शिवजराव वागळे या पात्रात नानांनी जो बेधडकपणा आणला होता, तो या संवादातून थेट प्रेक्षकांच्या मनाचा ठाव घेणारा ठरला.
३. ‘प्रहार: द फायनल ॲक्ट’ (Prahaar) – १९९१
“तू शेर है, शेर की तरह दहाड़… वरना कुत्तों की तरह भौंकते रह जाओगे!”
देशाभिमान, सैनिकांचे जीवन आणि शिस्त यावर बेतलेल्या या चित्रपटातील संवाद आजही तरुणांमध्ये ऊर्जा भरतात.
४. ‘परिंदा’ (Parinda) – १९८९
“ये दुख नाम की बीमारी का इलाज किसी डॉक्टर के पास नहीं है… इसका इलाज खुद ही ढूंढना पड़ता है.”
‘अण्णा’ या गँगस्टरच्या नकारात्मक भूमिकेतही नानांनी आपल्या अभिनयाची एवढी खोल छाप सोडली की त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहअभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
५. ‘वेलकम’ (Welcome) – २००७
“भगवान का दिया हुआ सब कुछ है… दौलत है, शोहरत है, इज्जत है!”
गंभीर भूमिकांसोबतच नानांनी ‘उदय भाई’ बनून कॉमेडी क्षेत्रातही आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. हा संवाद आजही सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होतो.
चार दशकांची चित्रपट कारकीर्द आणि सर्वोच्च सन्मान
नाना पाटेकर (मूळ नाव: विश्वनाथ पाटेकर) यांनी १९७८ मध्ये ‘गमन’ चित्रपटातून आपल्या अभिनय प्रवासाला सुरुवात केली. त्यानंतर त्यांनी हिंदी आणि मराठी सिनेसृष्टीत आपल्या खास शैलीचा ठसा उमटवला.
प्रमुख चित्रपट: ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रांतीवीर’, ‘खामोशी’, ‘गुलाम-ए-मुस्तफा’, ‘अब तक छप्पन’, ‘वेलकम’, ‘नटसम्राट’ आणि ‘द व्हॅक्सिन वॉर’.
पुरस्कार आणि सन्मान:
३ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (National Film Awards).
अनेक फिल्मफेअर पुरस्कार आणि महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार.
भारत सरकारतर्फे ‘पद्मश्री’ या चौथ्या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने सन्मानित.
केवळ कलाकार नाही, तर संवेदनशील समाजसेवक (‘नाम’ फाऊंडेशन)
नाना पाटेकर हे केवळ अभिनयापुरते मर्यादित नव्हते, तर सामाजिक जाणीव असलेला एक संवेदनशील नागरिक म्हणून त्यांनी देशवासीयांच्या हृदयात स्थान मिळवले.
महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मदत करण्यासाठी त्यांनी अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत ‘नाम फाऊंडेशन’ (Naam Foundation) ची स्थापना केली.
आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक मदत, मुलांचे शिक्षण आणि गावांमध्ये जलसंधारणाची (Water Conservation) हजारो कामे त्यांनी ‘नाम’च्या माध्यमातून पूर्ण केली.
पंतप्रधान मोदींसह देशभरातून भावूक श्रद्धांजली
नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर राजकीय, सामाजिक आणि चित्रपट क्षेत्रातील मान्यवरांनी शोक व्यक्त केला आहे:
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी: “नाना पाटेकर हे एक अद्वितीय कलाकार आणि सामाजिकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचा अभिनय आणि कार्य सदैव स्मरणात राहील.”
कलाकार प्रकाश राज: “माझ्या प्रिय नानाजी… तुमच्यासोबत घालवलेले क्षण, गप्पा, वाद आणि तुम्ही बनवलेले जेवण मी आयुष्यभर जपेन. निशब्द!”
एक कधीही न मिटणारा बुलंद वारसा
नाना पाटेकर आज आपल्यात नाहीत. पडदा पडला आहे आणि या महान कलाकाराची जीवनकथा संपली आहे. परंतु, त्यांनी साकारलेल्या अजरामर भूमिका, समाजासाठी केलेले काम आणि त्यांचा तो बुलंद आवाज भारतीय सिनेमाच्या इतिहासात नेहमीच अमर राहील.
