सोलापूर,दि.२०: पश्चिम आशियात युद्धाचे ढग गडद झाले असून इराणमध्ये पडद्यामागे सुरू असलेल्या मोठ्या हालचाली आता जगासमोर आल्या आहेत. अमेरिकेने पुकारलेली युद्धबंदी (Ceasefire) संपण्यास अवघ्या काही तासांचा अवधी शिल्लक असताना, इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स’ (IRGC) ने देशाच्या राजसत्तेवर पूर्णपणे कब्जा मिळवला आहे. IRGC चे मेजर जनरल अहमद वाहिदी हे आता इराणचे सर्वात शक्तिशाली नेते बनले असून, त्यांच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे तिसऱ्या महायुद्धाची (World War III) भीती व्यक्त केली जात आहे.
ठळक मुद्दे:
• सत्तेची सूत्रे लष्कराकडे: जनरल अहमद वाहिदी यांनी लष्करी आणि राजनैतिक (Diplomatic) निर्णय घेण्याचे सर्व अधिकार स्वतःकडे घेतले आहेत.
• अमेरिकेचा जहाजावर ताबा: चीनहून इराणला जाणाऱ्या जहाजावर अमेरिकेने होर्मुझमध्ये हल्ला करून ताबा मिळवल्याने इराण संतप्त.
• चर्चेवर बहिष्कार: अमेरिकेने युद्धबंदीचे उल्लंघन केल्याचा आरोप करत इराणने पाकिस्तानातील चर्चेच्या दुसऱ्या फेरीतून माघार घेतली.
• होर्मुझची नाकेबंदी: इराणच्या ‘फास्ट अटॅक शिप्स’नी जागतिक व्यापारासाठी महत्त्वाचा असलेला ‘स्ट्रेटीज ऑफ होर्मुझ’ (Strait of Hormuz) मार्ग रोखला.
अंतर्गत सत्तापालट आणि ‘हेर’गिरी
अमेरिकन थिंक टँक ‘इन्स्टिट्यूट फॉर द स्टडी ऑफ वॉर’ (ISW) नुसार, या सत्तापालटाला सर्वोच्च नेते मोज्तबा खामेनेई यांची मूक संमती आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची हे चर्चेद्वारे मार्ग काढण्यास अनुकूल होते, परंतु IRGC ने त्यांचा प्रभाव मोडीत काढला आहे.
विशेष म्हणजे, इस्लामाबादमध्ये अमेरिकेसोबत सुरू असलेल्या चर्चेत कट्टरपंथी नेते मोहम्मद बागेर जोलगाद्र यांना ‘हेर’ (Spy) म्हणून पाठवण्यात आले होते. अराघची हे अमेरिकेसमोर मवाळ भूमिका घेत असल्याची तक्रार जोलगाद्र यांनी केल्यानंतर, इराणने आपले संपूर्ण शिष्टमंडळ (Delegation) तातडीने मायदेशी बोलावून घेतले आहे.
होर्मुझमध्ये भीषण नाकेबंदी; जागतिक अर्थव्यवस्थेला धक्का
गेल्या ४८ तासांत इराणच्या लष्कराने या मार्गावरून जाणाऱ्या तीन व्यापारी जहाजांना लक्ष्य केले आहे. यामुळे पर्शियन आखातात (Persian Gulf) शेकडो मालवाहू जहाजे अडकून पडली आहेत. सॅटेलाईट डेटानुसार (Satellite Data), सध्या या भागात केवळ इराणच्या युद्धनौकांची हालचाल सुरू आहे. इराणने हा मार्ग रोखल्याने जागतिक तेल पुरवठ्यावर आणि अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
आता पुढे काय?
बुधवारची ‘डेडलाईन’ जवळ येत असताना इराणने चर्चेचे दरवाजे बंद केले आहेत. अमेरिकेच्या मागण्या अवास्तव आणि जाचक असल्याचे सांगत IRGC ने युद्धाची तयारी सुरू केल्याचे संकेत दिले आहेत. वॉशिंग्टनमधील तज्ज्ञांच्या मते, इराणमधील या अंतर्गत बदलांमुळे आता शांतता प्रस्थापित होण्याची शक्यता संपुष्टात आली असून, दोन्ही देशांत थेट लष्करी संघर्ष (Military Conflict) अटळ मानला जात आहे.
