सोलापूर,दि.९: इराण-अमेरिका यांच्यातील वाढता तणाव आणि जागतिक व्यापारासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संकटामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमतीत (Crude Oil Prices) मोठी वाढ झाली आहे. कच्च्या तेलाचे दर अल्पावधीतच ७० डॉलर प्रति बॅरलवरून थेट १२६ डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचले आहेत. या जागतिक दरवाढीमुळे आता भारतातही पेट्रोल डिझेल दरवाढ (Petrol Diesel Price Hike) होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
तेल कंपन्यांना प्रचंड आर्थिक फटका
आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर वाढलेले असतानाही देशात इंधन दर अद्याप स्थिर आहेत. मात्र, यामुळे सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपन्यांना दरमहा सुमारे ३०,००० कोटी रुपयांचा इंधन तोटा (Fuel Loss) सहन करावा लागत आहे. म्हणजेच या कंपन्यांना दररोज सुमारे १००० कोटी रुपयांचे नुकसान सोसावे लागत आहे. हा तोटा भरून काढण्यासाठी कंपन्यांवर किंवा सरकारी तिजोरीवर मोठा भार पडत असून, १५ मे पूर्वी दरवाढ अटळ मानली जात आहे.
जागतिक ऊर्जा संकट आणि भारताची स्थिती
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जगातील सुमारे २०% तेलपुरवठा होतो. पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे हा मार्ग विस्कळीत झाला असून जागतिक ऊर्जा संकट ओढवले आहे. अनेक देशांत इंधनाचे दर गगनाला भिडले आहेत. हाँगकाँगमध्ये पेट्रोलचे दर प्रति लिटर सुमारे २९५ रुपये, तर सिंगापूरमध्ये २४० रुपये आहेत.
या तुलनेत भारतात सध्या पेट्रोलचे दर सरासरी ९५ रुपयांच्या आसपास स्थिर आहेत. अनेक शेजारील देशांनी इंधन टंचाईमुळे (Fuel Shortage) आपत्कालीन उपाय लागू केले आहेत, मात्र भारतात अद्याप पुरवठा सुरळीत आहे.
सरकारने उचललेली पावले
वाढत्या किमतींपासून दिलासा देण्यासाठी केंद्र सरकारने पेट्रोल आणि डिझेलवरील उत्पादन शुल्कात (Excise Duty) कपात केली आहे. उद्योग क्षेत्राच्या अंदाजानुसार, सरकार आणि तेल कंपन्या मिळून सध्या पेट्रोलवर प्रति लिटर २४ रुपये आणि डिझेलवर प्रति लिटर ३० रुपयांचा बोजा स्वतः सोसत आहेत.
भारताने रशिया, अमेरिका आणि पश्चिम आफ्रिकेतून कच्च्या तेलाची आयात वाढवून पुरवठा स्थिर ठेवला आहे. सध्या देशातील तेल शुद्धीकरण कारखाने १००% पेक्षा जास्त क्षमतेने कार्यरत आहेत. तरीही, तेल कंपन्यांवरील वाढता आर्थिक दबाव पाहता, लवकरच पेट्रोल डिझेल दरवाढ (Petrol Diesel Price Hike) होऊन सर्वसामान्यांच्या खिशाला झळ बसण्याची शक्यता आहे.
