नवी दिल्ली,दि.१६: इराण-इस्रायल संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये (Strait of Hormuz) इराणने केलेल्या नाकेबंदीमुळे जागतिक तेल आणि गॅस पुरवठा विस्कळीत झाला आहे. या कठीण परिस्थितीतून भारतीय जहाजांची सुरक्षित सुटका झाल्याने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चांना उधाण आले आहे. मात्र, भारताने इराणसोबत कोणताही विशेष ‘ब्लँकेट डील’ किंवा गुप्त करार केलेला नाही, असे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे.
नेमका वाद काय?
इराणने हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून भारतीय जहाजांना प्रवास करण्याची परवानगी दिल्यानंतर अमेरिकेने यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. “भारताने इराणसोबत काहीतरी तडजोड किंवा करार केला असावा,” असा दावा अमेरिकेच्या ऊर्जा सचिवांनी एका मुलाखतीत केला होता. अमेरिकेच्या या आरोपांना एस. जयशंकर यांनी सडेतोड उत्तर दिले आहे.
परराष्ट्र मंत्र्यांची भूमिका: ‘ही कूटनीती आहे, करार नाही’
परराष्ट्र मंत्री म्हणाले की:
• ऐतिहासिक संबंधांचा आधार: भारत आणि इराणचे संबंध जुने आहेत. याच संबंधांच्या आधारावर चर्चा सुरू आहे.
• कोणतीही देवाणघेवाण नाही: भारतीय जहाजांना मार्ग मिळाल्याच्या बदल्यात इराणला काहीही दिलेले नाही.
• प्रक्रिया सुरू आहे: ही केवळ सुरुवात आहे. अजूनही भारताची काही जहाजे तिथे अडकलेली असू शकतात, ज्यांच्या सुटकेसाठी चर्चा सुरूच राहील.
“जर चर्चेतून सकारात्मक निकाल मिळत असतील, तर मी निश्चितपणे हा मार्ग पुढेही सुरू ठेवेन. कूटनीतीने काय साध्य होऊ शकते, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे.” – एस. जयशंकर
भारतीय जहाजांची सद्यस्थिती
भारताच्या कूटनीतीमुळे काही महत्त्वाच्या जहाजांनी हॉर्मुझची सामुद्रधुनी पार केली आहे:
1. शिवालिक आणि नंदा देवी: ही दोन LPG टँकर जहाजे शनिवारी सुरक्षितपणे बाहेर पडली. यातील ‘शिवालिक’ जहाज कच्छच्या खाडीत पोहोचले असून मुंद्रा बंदरावर नांगरले जाईल.
2. जाग लाडकी: क्रूड ऑईलने भरलेले हे जहाज रविवारी फुजैरा येथून भारताकडे रवाना झाले आहे.
युद्धाच्या काळात ऊर्जा सुरक्षा धोक्यात आलेली असताना, भारताने अमेरिकेच्या दबावाकडे लक्ष न देता आपल्या हितासाठी चर्चेचा मार्ग निवडला आहे. भारताची ही भूमिका जागतिक राजकारणात चर्चेचा विषय ठरत आहे.
