सोलापूर,दि.२: पश्चिम आशियातील बिघडलेली परिस्थिती आता केवळ प्रादेशिक राहिली नसून, त्याचे थेट पडसाद भारतीय अर्थव्यवस्थेवर उमटण्याची शक्यता आहे. इराण आणि इस्रायलमधील युद्धाचे ढग गडद होत असताना, भारताची ऊर्जा सुरक्षा आणि आयात-निर्यात साखळी धोक्यात आली आहे.
भारत इराणकडून काय आयात करतो?
दोन्ही देशांमधील ऐतिहासिक संबंधांमुळे व्यापारिक देवाणघेवाण महत्त्वाची आहे. मुख्यत्वे खालील गोष्टी भारत आयात करतो:
• कच्चे तेल व इंधन: इराण हा भारताचा पारंपरिक तेल पुरवठादार आहे. जरी निर्बंधांमुळे सध्या आयातीचे प्रमाण कमी असले, तरी जागतिक बाजारपेठेतील पुरवठा विस्कळीत झाल्यास कच्च्या तेलाचे दर भडकणार आहेत.
• पेट्रोकेमिकल्स: प्लास्टिक आणि खत निर्मितीसाठी लागणारी रसायने इराणकडून येतात.
• सुकामेवा आणि कृषी उत्पादने: भारतीय बाजारपेठेत मिळणारा पिस्ता, खजूर आणि केशर यांचा मोठा साठा इराणमधून येतो. याशिवाय काही विशिष्ट फळांचीही आयात केली जाते.
हॉर्मुज सामुद्रधुनी: भारताची सर्वात मोठी अडचण
जागतिक तेल व्यापाराचा केंद्रबिंदू असलेली ‘हॉर्मुज सामुद्रधुनी’ हा भारतासाठी कळीचा मुद्दा आहे. भारताची एकूण गरजेपैकी जवळपास 50% कच्च्या तेलाची आयात याच मार्गावरून होते. युद्धामुळे हा मार्ग बंद झाल्यास किंवा विस्कळीत झाल्यास आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमती गगनाला भिडतील.
सामान्यांच्या खिशाला कात्री; ‘या’ वस्तू महागणार?
जर हा संघर्ष दीर्घकाळ चालला, तर त्याचे थेट परिणाम सर्वसामान्यांच्या बजेटवर होतील:
1. वाहतूक खर्च: पेट्रोल-डिझेल महागल्याने बस, रेल्वे आणि मालवाहतुकीचे भाडे वाढेल.
2. दैनंदिन वस्तू: लॉजिस्टिक्स खर्च वाढल्याने भाजीपाला, खाद्यतेल आणि पॅकेज्ड वस्तूंच्या किमती वाढतील.
3. हवाई प्रवास: इंधन दरवाढीमुळे विमान प्रवासाची तिकिटे महागू शकतात.
4. विमा हप्ता: समुद्री मार्गावरील जोखीम वाढल्याने जहाजांच्या विमा हप्त्यात (Insurance Premium) वाढ होईल, ज्यामुळे पर्यायाने आयात होणारा प्रत्येक माल महाग होईल.
महत्त्वाची गुंतवणूक: भारताने इराणमधील चाबाहार बंदरात मोठी गुंतवणूक केली आहे. अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियाशी व्यापार करण्यासाठी हे बंदर भारतासाठी रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे, ज्यावर युद्धाचे सावट आहे.
सामान्यांवर काय परिणाम होईल?
युद्धामुळे केवळ इंधनच नाही, तर घरगुती गॅस (LPG) आणि खाद्यतेलाच्या किमतीही वाढू शकतात. तसेच, जहाजांचा विमा हप्ता (Insurance Premium) वाढल्याने आयात होणाऱ्या प्रत्येक वस्तूचा ‘लँडिंग कॉस्ट’ वाढतो. भारताने इराणमधील चाबाहार बंदरात मोठी गुंतवणूक केली आहे, जी भारताच्या पश्चिम आशियातील व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. या तणावामुळे या रणनीतिक प्रकल्पालाही फटका बसू शकतो.
