मुंबई,दि.२५: सध्या जागतिक राजकारणात एक मोठी उलथापालथ पाहायला मिळत आहे. एकीकडे इराणसोबतचा संघर्ष निवळण्यासाठी अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प प्रयत्नशील असतानाच, दुसरीकडे चीनने अमेरिकेच्या उंबरठ्यावर थेट आव्हान उभं केलं आहे. इराणविरुद्धच्या युद्धात अडकणे ही अमेरिकेची मोठी चूक ठरू शकते, अशी चर्चा सुरू असतानाच चीनच्या नौदलाने पॅसिफिक आणि हिंदी महासागरात आपली शक्ती पणाला लावली आहे. याच दबावामुळे ट्रम्प इराण प्रकरणातून सन्मानजनक एक्झिट घेण्याच्या तयारीत असल्याची जोरदार चर्चा आहे.
42+ जहाजांचा सुळसुळाट: नेमकं गौडबंगाल काय?
चीनची तब्बल 42 हून अधिक आधुनिक जहाजे आणि पाणबुड्या सध्या गुआम ते हवाई बेटांपर्यंतच्या सागरी क्षेत्रात तळ ठोकून आहेत. वरवर पाहता चीन याला ‘वैज्ञानिक संशोधन’ म्हणत असला, तरी प्रत्यक्षात हा अमेरिकेला घेरण्याचा मोठा डाव मानला जात आहे. श्रीलंकेच्या समुद्रात इराणची युद्धनौका अमेरिकेने बुडवल्यानंतर चीन अधिक सावध झाला असून, त्यांनी आता थेट पाण्याखालील हालचालींवर लक्ष केंद्रित केले आहे.
समुद्रतळाचे ‘मॅपिंग’ आणि लष्करी रणनीती
नौदल तज्ज्ञांच्या मते, चीन या मोहिमेद्वारे समुद्राच्या तळाचा सविस्तर नकाशा (Mapping) तयार करत आहे. याचा मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहे:
• पाणबुड्यांसाठी सुरक्षित मार्ग: युद्धाच्या काळात स्वतःच्या पाणबुड्या कुठे लपवायच्या आणि शत्रूवर अचानक हल्ला कसा करायचा, यासाठी हे नकाशे निर्णायक ठरतात.
• टेहळणी (Surveillance): पाण्याचे तापमान, क्षारता आणि ध्वनी लहरींच्या वर्तनाचा अभ्यास करून शत्रूच्या पाणबुड्या शोधणे चीनला सोपे जाणार आहे.
• मोक्याच्या ठिकाणांची माहिती: मलाक्का सामुद्रधुनी, श्रीलंका आणि इंडोनेशिया दरम्यानच्या महत्त्वाच्या व्यापारी मार्गांवर चीनने आपले डोळे रोखले आहेत.
ट्रम्प यांची अस्वस्थता आणि भारताची साथ
चीन ज्या पद्धतीने पॅसिफिक आणि हिंदी महासागरात आपले जाळे विणत आहे, ते पाहून ट्रम्प प्रशासन अस्वस्थ झाले आहे. अमेरिकेचे लष्करी तळ असलेल्या भागांतून चिनी जहाजांचा वावर वाढला आहे. याच कारणामुळे:
1. इराण युद्धबंदीचा आग्रह: अमेरिकेला इराणमध्ये अडकून पडण्यापेक्षा चीनच्या वाढत्या समुद्री वर्चस्वाला रोखणे अधिक महत्त्वाचे वाटत आहे.
2. भारताशी संवाद: ट्रम्प यांनी नुकतीच पंतप्रधान मोदींशी फोनवरून चर्चा केली आहे. चीनचा हा समुद्री धोका ओळखून अमेरिका आता भारताला आपला सर्वात महत्त्वाचा सामरिक भागीदार म्हणून पाहत आहे.
चीन केवळ आपल्या सीमांपुरता मर्यादित न राहता पापुआ न्यू गिनी आणि ऑस्ट्रेलियापर्यंत पोहोचला आहे. जर समुद्राखालील या गुप्त युद्धाची तयारी चीनने पूर्ण केली, तर भविष्यात अमेरिकेच्या वर्चस्वाला मोठा तडा जाऊ शकतो. त्यामुळेच आता ट्रम्प प्रशासन ‘इराण’ सोडून ‘सागरी सुरक्षे’ला प्राधान्य देताना दिसत आहे.
