मुंबई,दि.१२: ईव्हीएमच्या विश्वासार्हतेवरून राजकीय वातावरण तापलेले असतानाच, मुंबईतील चांदिवली विधानसभा मतदारसंघातील ईव्हीएम मशीनची तपासणी करण्याचा महत्त्वपूर्ण मार्ग मोकळा झाला आहे. काँग्रेस नेते आणि माजी मंत्री नसीम खान यांनी केलेल्या मागणीला मुंबई उच्च न्यायालयाने हिरवा कंदील दिला असून, १६ आणि १७ एप्रिल २०२६ रोजी ही प्रक्रिया पार पडणार आहे.
वादाची नेमकी पार्श्वभूमी काय?
२०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीत चांदिवली मतदारसंघातून शिवसेनेचे (शिंदे गट) दिलीप लांडे यांनी नसीम खान यांचा २०,६२५ मतांनी पराभव केला. या निकालात तांत्रिक गडबड झाल्याचा संशय व्यक्त करत खान यांनी न्यायालयात धाव घेतली होती. विशेष म्हणजे, २०१९ मध्येही खान यांचा केवळ ४०९ मतांनी निसटता पराभव झाला होता.
नसीम खान यांचे प्रमुख आरोप:
• मतदान यंत्रांमधील (EVM) मायक्रो-कंट्रोलर आणि VVPAT मध्ये फेरफार झाला असण्याची शक्यता.
• निवडणुकीच्या दिवशी ‘स्टार प्रचारक’ असलेल्या तत्कालिन मुख्यमंत्र्यांच्या भेटीचा मतदारांवर झालेला प्रभाव.
कुठे आणि कशी होणार तपासणी?
न्यायालयाने निवडणूक याचिका जरी फेटाळली असली, तरी ईव्हीएम तपासणीची मागणी मान्य केली आहे.
• स्थळ: बोरीवली येथील भारतीय अन्न महामंडळाच्या (FCI) गोदामात ही प्रक्रिया पार पडेल.
• खर्च: या तपासणीसाठी नसीम खान यांनी स्वतः ९.४ लाख रुपये शुल्क भरले आहे.
• यंत्रणा: भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) चे तज्ज्ञ ‘डायग्नोस्टिक चेक’द्वारे २० यंत्रांची पडताळणी करतील.
निवडणूक आयोगाची ‘फॅक्ट चेक’
या प्रक्रियेबाबत चर्चा सुरू असतानाच राज्य निवडणूक आयोगाने स्पष्टीकरण दिले आहे की, ही प्रक्रिया ‘ऐतिहासिक’ किंवा ‘पहिल्यांदाच’ घडणारी नाही. सर्वोच्च न्यायालयाच्या नियमानुसार, कोणत्याही निवडणुकीत दुसऱ्या वा तिसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या उमेदवाराला शुल्क भरून ५% यंत्रांची तपासणी करून घेता येते. महाराष्ट्रात यापूर्वी १७ मतदारसंघांत अशी तपासणी झाली असून, चांदिवलीचा अर्ज न्यायालयीन प्रक्रियेमुळे प्रलंबित होता.
निकालाकडे सर्वांचे लक्ष
१६ एप्रिलला होणाऱ्या या पडताळणीत जर काही तांत्रिक तफावत आढळली, तर मात्र राज्याच्या राजकारणात मोठी खळबळ उडू शकते. दिलीप लांडे यांच्या आमदारकीवर याचा काही परिणाम होणार का, की ईव्हीएम निर्दोष ठरणार, याचे उत्तर लवकरच मिळणार आहे.
